Wybierz stronę

Martinské hole przez ferratę HZS. Wodospady, Veľká lúka i Krížava

Martinské hole przez ferratę HZS. Wodospady, Veľká lúka i Krížava

Na Martinské hole wybraliśmy się z druhem Mariuszem w sierpniu 2014 roku, podczas weekendu w Małej Fatrze. Dzień wcześniej weszliśmy na Kľaka, a na drugi dzień mieliśmy w planie znowu wyjść wysoko. Rano nad Martinem wisiały jednak chmury i od razu było wiadomo, że z dalekimi widokami może być krucho. W samochodzie mieliśmy własny sprzęt wspinaczkowy, a pod nosem świeżo udostępnioną trasę z ferratą. I to taką, na której można się wspinać tuż przy wodospadach! Zatem decyzja była prosta…:-)

rozejście ferrat B i C

Kto ze mną chodził po górach, ten wie, co się dzieje, kiedy po drodze napotkam spadającą po skałach wodę. Aparat wyciągam niemal odruchowo. Tamtego dnia nad Pivovarským potokiem miałem ku temu tyle okazji, że samo podejście pod ferratę mogłoby wystarczyć na osobną galerię. A mieliśmy jeszcze przed sobą dwa szczyty, kawał grzbietu i długie zejście z niespodziankami po drodze.

Martin i weekend w luczańskiej Małej Fatrze

Na ten weekend zatrzymaliśmy się z Mariuszem w Martinie. Mój druh z Gorlickiej Grupy Górskiej był więc na miejscu, a po sobotnim Kľaku wystarczyło następnego dnia podjechać w stronę dzielnicy Stráne. Lubię tak układać górskie wyjazdy. Z jednej bazy można ruszyć w różne strony, a decyzję o drugiej trasie podjąć rano, gdy już widać, co robi pogoda.

tablica informacyjna w Martinie- Strane

Martin leży w Kotlinie Turczańskiej, u stóp luczańskiej części Małej Fatry. W połowie XIX wieku stał się ważnym ośrodkiem słowackiego życia narodowego i kulturalnego. W 1861 roku ogłoszono tu Memorandum Narodu Słowackiego, w którym domagano się między innymi prawa do używania słowackiego w szkołach i urzędach. Dwa lata później powstała w Martinie Matica slovenská, instytucja zajmująca się słowacką kulturą i oświatą. Warto o tym pamiętać, kiedy przejeżdża się przez miasto w drodze pod góry. Sama nazwa Martin może się człowiekowi kojarzyć wyłącznie z punktem noclegowym na mapie, a przecież sporo się tu w słowackiej historii zaczęło.

ograniczone widoki z grzbietu Velkej Luki

Mała Fatra ma dwie części rozdzielone przełomem Wagu pod Strečnem. Po północnej stronie leży część krywańska, ta od Wielkiego Krywania i Rozsutca. Po drugiej stronie rozciąga się część luczańska, której najwyższym szczytem jest Veľká lúka. Martinské hole to nazwa rejonu na stokach Krížavy i w sąsiedztwie głównego grzbietu. Na naszej pętli znalazły się zarówno Veľká lúka, jak i Krížava. Najpierw jednak mieliśmy do pokonania całą drogę od miasta wzdłuż potoku.

Z parkingu Malé Stráne do sztolni i wagoników

Samochód zostawiliśmy na parkingu Malé Stráne w Martinie. W sierpniu 2014 roku parkowaliśmy tam bez opłat. Dzisiaj w okolicy wejścia na trasę działa Wellness Penzión Ferrata i można też wynająć domki Chaty Ferrata. Jeśli ktoś wybiera się tutaj ma więc możliwość przenocowania blisko początku ścieżki.

dolinne dojście pod ferratę

Od parkingu ruszyliśmy w górę doliny Pivovarskiego potoku. Od początku towarzyszyły nam tablice ścieżki edukacyjnej. Na pierwszej witano turystów w luczańskiej Małej Fatrze, a na kolejnych można było poczytać między innymi o geologii i historii doliny. Nazwa potoku też ma swoje uzasadnienie. Wodę z niego wykorzystywano dawniej do warzenia piwa. Kiedy patrzyłem na te wszystkie kaskady, interesowało mnie głównie, jak je sfotografować, ale jak widać, kiedyś znajdowano dla tej wody zupełnie inny użytek.

wagonik w miejscu prac górniczych w dolinie

Pierwszym większym punktem krajoznawczym był Bývalý lom, dawny kamieniołom. Wkrótce pojawiły się oznaczenia sztolni i szybów. To są prawdziwe ślady prac wydobywczych w dolinie, o których można się dowiedzieć z tablicy poświęconej budowie geologicznej i historii tego miejsca. Zatrzymywałem się przy wszystkich tych punktach. Łatwo byłoby minąć je w marszu, zwłaszcza gdy człowiek myśli już o ferracie, a później znałoby się z całej doliny tylko stalową linę i wodospady. A Dolina Mlynska ma czym zachwycać co kawałek, mimo wielu wiatrołomów na stokach…

drewniane kładki i tablice dydaktyczne na trasie

Między dawnymi wyrobiskami jest kładka nad potokiem, a tuż obok oznaczono na mapie Wagonetkę. Wagoniki i dawne urządzenia naprawdę zapadają w pamięć. Na jednym ze zdjęć zostały potężne metalowe koła mechanizmu stojącego w lesie. Zieleń zdążyła już podejść pod samą podstawę. Następna sztolnia leży kawałek dalej w tej samej dolinie. Mnie takie miejsca zawsze zatrzymują na dłużej. W lesie trudno dziś sobie wyobrazić, ile wysiłku wymagała tu kiedyś praca przy skale i przewożenie urobku.

jedna z pięknych kaskad w dolinie

Po drodze jest również miejsce piknikowe, a wyżej punkt Pod vodopádmi. Jeszcze zanim doszliśmy do odcinka ze stalową liną, potok co chwilę przegradzały skalne progi. Woda gdzieś spadała pojedynczą strugą, gdzie indziej rozlewała się szeroko po kamieniach. Pamiętam drewniane kładki i omszałe głazy, a na jednym z kadrów nawet pień wygięty w łuk nad niewielką kaskadą. Z Mariuszem szło się dobrze, choć z moim fotografowaniem na tym podejściu trudno mówić o równym tempie. Co kawałek znowu było coś, przy czym chciałem przystanąć.

kolejny cudny wodospad w Mlynskiej Dolinie

Ferrata HZS na Martinské hole i Wielki Wodospad

W sierpniu 2014 roku dolny odcinek ścieżki był otwarty od niespełna dwóch miesięcy. Udostępniono go 21 czerwca, łącząc podejście od strony Martina-Stráni z górną ferratą czynną już od 2013 roku. Za budową stali słowaccy ratownicy Horskiej záchrannej služby z rejonu Wielkiej Fatry, wspierani przez przyjaciół i sponsorów. Trafiliśmy więc z Mariuszem na pierwszy letni sezon pełnej trasy od dołu.

początek ferraty HZS

Wyżej dolina się zwęża i zaczyna się właściwa wspinaczka. Stalową linę poprowadzono po bokach skalnego wąwozu. W jednych miejscach idzie się blisko koryta, w innych trzeba się wspiąć po skale, korzystając z metalowych stopni albo drabinek. Na zdjęciach dobrze widać, jak mało miejsca zostaje między wodą a ścianą, po której prowadzi przejście. W potoku, przy którym wcześniej szliśmy prawie jak na spacerze, od razu pojawił się trochę inny rodzaj zabawy… 🙂

kolejny odcinek ferraty HZS

Na głównym rozwidleniu lewa odnoga ma trudność B. My skręciliśmy w prawo, na trudniejszy wariant C, bo chciałem zobaczyć Wielki Wodospad. Na zdjęciu z rozwidlenia widać wodę po obu stronach skalnej ostrogi i ludzi wspinających się przy obu odnogach. Po prawej wspinacze idą obok wysokiej kaskady, a nad nimi widać kolejny próg. Jak już zobaczyłem, którędy mamy iść, aparat jeszcze raz poszedł w ruch.

Velky Vodospad

Wspinało się nam dobrze. Mieliśmy własny sprzęt, a przejście po mokrej skale tuż przy wodzie sprawiło nam sporo frajdy. Turystów było jednak dużo i miejscami tworzył się lekki korek. W takim wąwozie każdy idzie w swoim tempie, więc przed bardziej stromym fragmentem trzeba czasem poczekać, aż zrobi się miejsce. Mnie ten przestój specjalnie nie martwił. Wodospady miałem tuż obok, a takich zdjęć nie robi się przecież codziennie.

skrzynka z książką wpisów na zakończeniu ferraty

Wyżej obie odnogi się łączą. Pod koniec ferraty dotarliśmy do podwójnego metalowego krzyża osadzonego w skale. Niżej przytwierdzono do niej metalową skrzynkę z księgą wpisów. Mam w galerii zarówno zdjęcie krzyża ze skrzynką, jak i kadr z książką wyjętą na chwilę spod metalowej osłony. To jeden z tych drobiazgów, które po latach przywołują całe miejsce. Od skrzynki było już blisko do końca wąwozu i dalszej drogi w stronę hal.

Dziś przy wariancie C można zobaczyć również tablicę poświęconą inżynierowi Jánowi Hlavajowi (1948–2021). Na metalowej płytce przytwierdzonej do skały, między sylwetkami świerków, widnieje jedno słowo: „Ďakujeme”, czyli „Dziękujemy”. To pamiątka z późniejszych lat. Od naszej wyprawy minęło prawie siedem lat, kiedy Hlavaj zmarł.

Co warto wiedzieć przed wejściem na ferratę

Na ubezpieczony odcinek trzeba zabrać kask, uprząż i lonżę ferratową z absorberem energii oraz umieć ich używać. Sprzęt można wypożyczyć na dole, przy parkingu w Martinie-Strániach. Przed wyjazdem warto potwierdzić godziny wypożyczalni i dostępność zestawu. Wariant B też wymaga pewnego kroku. Na C dochodzą bardziej wymagające przejścia przy Wielkim Wodospadzie, gdzie mokra skała i metalowe stopnie potrafią być śliskie. Ferrata jest jednokierunkowa i przechodzi się ją pod górę. Do powrotu można wykorzystać żółty szlak prowadzący z hal do Stráni.

ferrata HZS

Trasa ma sezonowe przerwy, zwykle od 15 kwietnia do 31 maja i od 15 września do 31 października. Zdarzają się też dodatkowe zamknięcia. W 2025 roku silna burza uszkodziła wyposażenie ferraty na tyle poważnie, że zamknięto ją do odwołania i zorganizowano zbiórkę na naprawę. W listopadzie 2026 ferratę ponownie udostępniono po okresowej jesiennej przerwie. Przed wycieczką sprawdźcie bieżący stan trasy i prognozę dla grzbietu. Nam w sierpniu przydała się ciepła warstwa w plecaku, a gorąca kawa w schronisku okazała się tego dnia wyjątkowo dobrym pomysłem.

Ráztoka, Chata Panoráma i pamiątki operacji ostrawskiej

Po wyjściu z ferraty dotarliśmy do Ráztoki, gdzie kończy się etap wędrówki zamkniętym wąwozem i zaczyna droga w stronę zabudowań na halach. Dalej minęliśmy Chatę Panoráma. Zostawiliśmy już za sobą kładki, skalne stopnie i najgłośniejsze kaskady. W tej części trasy można się natomiast zatrzymać przy pamiątkach historii, której trudno byłoby się spodziewać po wyjściu z ferraty.

pamiątka operacji ostrawskiej

Za Chatą Panoráma trafiliśmy na pomnik walk II wojny światowej. Na archiwalnych zdjęciach widać moździerz na betonowym postumencie, z wieńcami złożonymi u podstawy, a obok dużą tablicę z mapą. W rejonie pomnika zaznaczono też działo związane z operacją ostrawską. Tablica opisuje walki o Małą Fatrę od 12 do 30 kwietnia 1945 roku. Walczyli tu żołnierze 1. Czechosłowackiego Korpusu Armijnego wspólnie z oddziałami rumuńskimi i radzieckimi. Na mapie pokazano kierunki natarcia, niemieckie pozycje i stanowiska ogniowe. Z tego rejonu czechosłowaccy artylerzyści i obsługi moździerzy ostrzeliwali pozycje niemieckie na Polomie i w okolicach Żyliny.

tablica informacyjna o działaniach w czasie II wojny św.

Zawsze oglądam takie tablice, choćby to miało kosztować następne kilka minut marszu. Tutaj dobrze było mieć przed sobą mapę, bo nazwy z opisu walk można od razu odnieść do grzbietów i miejscowości otaczających hale. Schodząc później ku Martinowi, mieliśmy zobaczyć jeszcze jedną pamiątkę wojenną. Tamta opowiadała już o wydarzeniach z września 1944 roku.

widok na budynki telekomunikacyjne na Krizavie

Z rejonu pomnika poszliśmy dalej przez Modrý prameň. Źródło jest osobnym punktem na trasie między miejscem pamięci a Chatą Javorina. Chata była dla nas kolejnym punktem orientacyjnym przed wyjściem na główny grzbiet. Dalej mieliśmy już przed sobą otwarte łąki i odcinki, na których miejscami skracaliśmy sobie drogę. To właśnie dlatego przy odtwarzaniu naszej pętli zaznaczyłem na mapie tyle punktów. Po latach łatwo wygładzić dawne przejście do jednej znakowanej kreski, a my chodziliśmy tam trochę po swojemu.

wierzchołek Velkej Luki

Veľká lúka i Krížava pod niskimi chmurami

Najpierw weszliśmy na Veľką lúkę, najwyższy szczyt luczańskiej Małej Fatry. Na drogowskazie z mojego zdjęcia widnieje wysokość 1476 m n.p.m. Wierzchołek jest szeroki i trawiasty, a w okolicy widać kępy kosodrzewiny. Na grzbiecie są też mokradła i torfowiska, które po deszczu dają się we znaki. Przy dobrej widoczności z otwartych partii Veľkiej lúki można spojrzeć na zachód ku Kotlinie Rajeckiej, a na wschód ponad Kotlinę Turczańską i dalej ku Wielkiej Fatrze.

ograniczone panoramy ze szczytu

Nam z tych dalekich panoram tamtego dnia przypadło niewiele. Na zdjęciach widać za to bliższe, ciemne grzbiety pod niskimi chmurami. Tu i ówdzie coś się odsłaniało, po czym znowu robiło się szaro. Chłód i wilgoć zupełnie nie pasowały do wyobrażenia o sierpniowym weekendzie. Jeszcze w dolinie człowiek skupiał się na wodzie i kolejnych stopniach, a na otwartej hali od razu poczuliśmy, jak złudne potrafi być słowo „lato”. 🙂

Z Veľkiej lúki przeszliśmy do nadajnika, a potem na wierzchołek Krížavy. Przy maszcie sfotografowałem drogowskaz „Krížava, vysielač” z wysokością 1457 m. Są na nim oznaczenia europejskiego szlaku E3. Strzałki w jedną stronę kierują ku Veľkiej lúce, Horná lúka i Kľakowi, na którym staliśmy poprzedniego dnia. W drugą stronę wskazują drogę przez Minčol ku Strečnu.

wierzchołek Krizavy z nadajnikami

Na zdjęciach z grzbietu zostały mi też maszty i zabudowania techniczne. Największy kompleks stoi na Krížavie. To ośrodek nadawczy, który do dziś emituje programy radiowe i telewizyjne. Na sąsiedniej Veľkiej lúce zlokalizowano z kolei przemiennik krótkofalarski, który pozwala radiotelefonom sięgnąć dalej, niż sięgnęłyby bez pomocy urządzenia na szczycie. Tamtego dnia chmury zasłaniały nam dalekie panoramy, ale maszty dobrze odcinały się na tle szarego nieba.

Z okolic Krížavy przy przejrzystym powietrzu można wypatrzyć na północnym wschodzie Wielkiego Chocza i Tatry Zachodnie. Za Kotliną Turczańską widać Wielką Fatrę i Góry Kremnickie, a na południu dalszy ciąg Małej Fatry oraz Góry Strażowskie. U nas z tej panoramy zostały krótkie spojrzenia na bliższe góry. Dobrze zapamiętałem za to same hale i sylwetki masztów rysujące się pod chmurami.

rozległe hale na głównym grzbiecie Martinskich Hol

Na stokach Krížavy rozciągają się tereny narciarskie ośrodka Martinky. Pierwszy wyciąg powstał tu w 1957 roku, a kolej krzesełkową uruchomiono w 1974. Kursowała do końca kwietnia 2005 roku, więc podczas naszej wycieczki już od dziewięciu lat nie działała. Po latach wrócił temat lepszego połączenia miasta z halami. W 2024 roku rozważano budowę kolei gondolowej i poszukiwano finansowania.

Za Krížavą minęliśmy punkt widokowy i małe bistro zaznaczone na mojej mapie. Tego dnia punkt widokowy po prostu oznaczał jeszcze jedną okazję, by sprawdzić, czy chmury trochę odpuściły. Niestety tego dnia dalekie widoki nie były nam pisane… 🙂 Ochotę na dłuższy postój mieliśmy już gdzie indziej. W Chacie na Martinských holach usiedliśmy z Mariuszem na kawę. Po wędrówce po zimnych i wilgotnych halach napój rozgrzał nas przed dalszym zejściem. Jedno ze starych zdjęć pokazuje chatę z zielonym dachem i rozstawionymi przed wejściem parasolami. Kiedy je oglądam, to dziś bardziej niż sierpień przypomina mi się właśnie ta kawa. 🙂

Zejście przez Pod Kalužnou i Hodinovkę

Ze schroniska zeszliśmy w stronę rozdroża Pod Kalužnou, a dalej przez Malą dolinę. Na zejściu pamiętam drewniane wiaty turystyczne. Pod jedną z nich zjedliśmy drugie śniadanie. Dobrze było usiąść pod dachem po długim odcinku na nogach, zwłaszcza że od rana towarzyszył nam wilgotny chłód. Dopiero potem ruszyliśmy dalej w stronę pamiątek przy Hodinovce.

Po drodze minęliśmy Odbočkę k pamätníku, tj. odbicie do tablicy upamiętniającej poległych francuskich partyzantów. Do samej tablicy z Mariuszem nie poszliśmy. Warto jednak wiedzieć, dokąd prowadzi to odejście od drogi. To osobne miejsce pamięci poświęcone Francuzom walczącym tutaj w czasie Słowackiego Powstania Narodowego.

Przy Hodinovce obejrzeliśmy kolejne działo. Stoi na kamiennym cokole, z tablicą i wieńcem u podstawy. Napis mówi o stanowiskach brygady partyzanckiej im. Milana Rastislava Štefánika. We wrześniu 1944 roku partyzanci ostrzeliwali stąd oddziały nacierające na Martin. Na tablicy widnieje też rok 1964, czyli dwudziesta rocznica tych wydarzeń. W planie trasy w tym samym rejonie są oznaczenia „Partizánsky kanón” i „Działo historyczne”. W terenie zapamiętałem przede wszystkim samo działo na cokole, wśród drzew, i tablicę, której z bliska mogłem się przyjrzeć.

Od Hodinovki zostało nam jeszcze kilka kilometrów zejścia. Przeszliśmy przez Pod horským hotelom, a potem doszliśmy do drogowskazu Martin, Stráne. Na starym zdjęciu widać tu żółtą strzałkę prowadzącą w przeciwną stronę, w górę ku Hodinovce, chatom i nadajnikowi na Krížavie. Dla nas był to już koniec dnia. Jeszcze kawałek i doszliśmy do samochodu na tym samym parkingu Malé Stráne, z którego rano wyruszyliśmy.

Mapa i parametry pętli na Martinské hole

 

Parametr Dane trasy
Start i meta Parking Malé Stráne, Martin
Trasa Malé Stráne → dolina Pivovarskiego potoku → Pod vodopádmi → Ferrata HZS, wariant C → Ráztoka → Chata Panoráma → Modrý prameň → Chata Javorina → Veľká lúka → Krížava → Chata na Martinských holiach → Pod Kalužnou → Hodinovka → Malé Stráne
Dystans 16,7 km
Suma podejść 953 m
Suma zejść 953 m
Orientacyjny czas marszu 7 godz. 46 min według Mapy.com, bez naszych postojów i czekania na ferracie
Wysokości Profil Mapy.com pokazuje zakres 504–1465 m. Na drogowskazach z wyprawy Veľká lúka ma 1476 m, a punkt przy nadajniku na Krížavie 1457 m
Trudność Wariant C na ferracie. Długa pętla ze stromymi, miejscami mokrymi odcinkami skalnymi
Charakter trasy Wąwóz z kaskadami, ścieżka edukacyjna, ferrata i otwarty grzbiet, z lokalnymi skrótami na łąkach

Czytaj dalej

Z tamtego sierpniowego dnia na Martinskich holach zostało mi mnóstwo zdjęć wody. Na większości z nich gdzieś w rogu jest mokry kamień, stalowa lina albo kolejna kaskada, dla której warto było się zatrzymać. Kiedy przeglądam zdjęcia z grzbietu, przypominam sobie z kolei, jak dobrze było wreszcie usiąść z Mariuszem przy czymś gorącym. I pomyśleć, że cała ta wycieczka zaczęła się od spojrzenia na chmury nad Martinem. Zapraszam jak zawsze na koniec do obejrzenia tej fotorelacji i czytania innych opowieści… 🙂

Tamtego dnia na trasie naszej wędrówki kawa rozgrzała nas przed zejściem do Martina. Jeśli i Wam spodobała się ta wycieczka albo mapa przyda się przy planowaniu własnej wyprawy, możecie postawić mi symboliczną kawę. Pomoże mi to opłacić hosting, dzięki któremu te opowieści, mapy i zdjęcia są dostępne dla każdego. Dziękuję, że wędrujecie ze mną, także przy lekturze! 🙂

Z górskim pozdrowieniem
Marcogor

Zostaw odpowiedź

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

O autorze

marcogor

Bloger z Gorlic, górołaz opisujący swoje górskie wyprawy, zakochany w Tatrach, miłośnik górskich wędrówek i wszystkiego piękna natury. Góry to moja pasja i mój drugi dom.

POSTAW KAWĘ AUTOROWI

TURYSTYKA – GÓRY – PODRÓŻE – BLOG ISTNIEJE OD II.2012

Pasma Górskie

Translate »