Projekt Riese V. Co naprawdę ukryły Góry Sowie? Książ, złoty pociąg i finał tajemnicy

Przez cztery części schodziliśmy coraz głębiej. Książ i złoty pociąg prowadzą nas do finału historii Projektu Riese, ale też do miejsca, w którym fakty i powojenne legendy najmocniej się ze sobą splatają.

Najpierw były Góry Sowie i pierwsze ślady Olbrzyma. Potem Rzeczka i Osówka, Walim i Włodarz, wreszcie Ludwikowice z Muchołapką, gdzie prawdziwa historia niemal niepostrzeżenie zamieniła się w legendę.

Na końcu tej drogi pozostało miejsce, bez którego opowieść o Riese byłaby niepełna.

Zamek Książ.

I legenda, która formalnie do projektu Riese nie należy, ale zrosła się z tajemnicami Dolnego Śląska tak mocno, że trudno ją pominąć.

Złoty pociąg.

Tym razem jednak nie będziemy szukać skarbu.

Spróbujemy znaleźć odpowiedź na coś trudniejszego.

Co po osiemdziesięciu latach naprawdę wiemy o sekretach Gór Sowich?

Książ. Riese wychodzi z gór

Książ leży poza samymi Górami Sowimi, ale był częścią tego samego przedsięwzięcia.

W 1944 roku w pobliżu zamku utworzono AL Fürstenstein, jeden z obozów należących do systemu Arbeitslager Riese. Więźniami byli Żydzi z Polski, Węgier i Grecji. Ich głównym zadaniem było drążenie sztolni pod zamkiem i praca przy materiałach budowlanych.

Tunele istnieją do dzisiaj.

Schodzą około 50 metrów pod zamkowe dziedzińce. Są tam korytarze wykute w skale, betonowe hale i komory. Dzisiejsza trasa turystyczna prowadzi przez około pół kilometra podziemi.

Jedno z miejsc kończy się przy zasypanym szybie, który miał prowadzić w stronę Dziedzińca Honorowego.

I właśnie Książ pokazuje, dlaczego Riese od początku rodziło pytania.

Po co tak ogromna przebudowa?

Muzeum Gross-Rosen wskazuje, że projekt miał służyć budowie kolejnej kwatery Hitlera, a Książ miał być jej najważniejszym punktem.

Nie wiemy jednak dokładnie, jaką funkcję miało ostatecznie pełnić każde pomieszczenie ani jak wyglądałby cały kompleks, gdyby wojna potrwała dłużej.

Budowy nie ukończono.

Około 16 lutego 1945 roku rozpoczęto ewakuację AL Fürstenstein. Więźniowie ruszyli pieszo do Trutnova, a stamtąd przewieziono ich koleją do KL Flossenbürg.

Pod ziemią zostały tunele.

Na powierzchni pozostał zamek.

A brak pełnej odpowiedzi stał się najlepszym paliwem dla legend.

Co zniknęło w 1945 roku?

Koniec wojny na Dolnym Śląsku był chaotyczny.

Front przesuwał się na zachód. Niemieckie instytucje ewakuowały dokumenty, wyposażenie fabryk, dzieła sztuki i wszystko, co uznawano za wartościowe.

Część transportów znamy z dokumentów.

Inne obrosły legendami.

Po wojnie w lasach i ruinach pojawili się szabrownicy, byli robotnicy, żołnierze, mieszkańcy nowych polskich ziem, a z czasem także eksploratorzy.

Jedni naprawdę odnajdywali poniemieckie wyposażenie.

Inni znajdowali tylko beton.

A jeszcze inni zaczynali szukać tego, co miało znajdować się głębiej.

W Górach Sowich było o to wyjątkowo łatwo.

Wystarczy przypomnieć sobie Sztolnie Walimskie albo podziemia Osówki.

Skoro takie tunele naprawdę istnieją, to dlaczego gdzieś obok nie miałoby być następnych?

To pytanie wraca do dziś.

Pociąg, który miał zniknąć

Legenda mówi o niemieckim pociągu, który pod koniec wojny miał ruszyć z Wrocławia w stronę Wałbrzycha.

Nigdy nie dotarł do celu.

W wagonach miały znajdować się kosztowności, złoto, dzieła sztuki, dokumenty, broń.

W zależności od wersji opowieści zmieniał się zarówno ładunek, jak i miejsce ukrycia.

Pociąg miał wjechać do tajnego tunelu.

Wejście wysadzono.

Skład zniknął.

Przez dziesięciolecia brakowało jednego elementu.

Dowodu.

Aż do 2015 roku.

Dwóch poszukiwaczy wskazało miejsce w pobliżu 65. kilometra linii kolejowej Wrocław–Wałbrzych. Według ich interpretacji badań georadarowych pod ziemią miał znajdować się tunel, a w nim duży metalowy obiekt.

Świat oszalał.

Do Wałbrzycha przyjechały ekipy telewizyjne z wielu krajów. Pojawiło się wojsko. Teren sprawdzali saperzy.

W końcu weszli naukowcy.

Nauka kontra legenda

Zespół Akademii Górniczo-Hutniczej przeprowadził badania geofizyczne.

Wykorzystano metody magnetyczne, mikrograwimetryczne oraz georadar.

Gdyby pod ziemią stał ogromny stalowy pociąg, powinien pozostawić wyraźny ślad magnetyczny.

Nie pozostawił.

Badania nie potwierdziły również istnienia tunelu w miejscu wskazanym przez poszukiwaczy.

W 2016 roku wykonano wykopy.

Pociągu nie znaleziono.

Legendy jednak nie da się zasypać koparką.

Złoty pociąg żyje nadal.

Może nie tutaj.

Może dalej.

Może w innym tunelu.

To charakterystyczne dla największych tajemnic. Każda negatywna odpowiedź otwiera możliwość zadania następnego pytania.

Czego więc naprawdę nie wiemy?

Po całej naszej podróży przez Riese łatwo odnieść wrażenie, że niewiadomych jest więcej niż faktów.

Nie jest aż tak źle.

Wiemy, że projekt Riese rozpoczęto pod koniec 1943 roku.

Wiemy, że obejmował Góry Sowie i Książ.

Wiemy o kompleksach Rzeczka, Osówka, Włodarz, Soboń, Sokolec, Jugowice i innych budowach.

Wiemy, że istniał system 13 obozów AL Riese oraz szpital obozowy.

Przez te obozy przeszło około 13 tysięcy więźniów.

Muzeum Gross-Rosen szacuje liczbę ofiar na około 5 tysięcy osób.

Wiemy, kto drążył znaczną część tuneli.

Wiemy więc wystarczająco dużo, aby pamiętać, że zanim Riese stało się turystyczną tajemnicą, było miejscem niewolniczej pracy i śmierci.

Nie znamy natomiast dokładnego przeznaczenia każdego obiektu.

Nie wiemy, jak wyglądałby cały projekt po ukończeniu.

Nie mamy kompletnej dokumentacji pozwalającej odpowiedzieć na wszystkie pytania dotyczące poszczególnych budowli.

I właśnie w te puste miejsca przez osiemdziesiąt lat wchodziła wyobraźnia.

Co jest legendą?

Die Glocke.

Nazistowska antygrawitacja.

Latające spodki.

Gigantyczne podziemne fabryki na nieodkrytych poziomach.

Złoty pociąg ukryty w tunelu na 65. kilometrze.

To historie, których dotychczas nie potwierdzają wiarygodne dowody.

Nie oznacza to, że o Górach Sowich wiemy wszystko.

Oznacza tylko coś znacznie prostszego.

Brak odpowiedzi nie jest dowodem na istnienie najbardziej niezwykłej wersji wydarzeń.

I chyba właśnie tego nauczył mnie Projekt Riese.

Można kochać tajemnice i jednocześnie nie zamieniać legend w fakty.

Największy sekret Gór Sowich

Kiedy dziś patrzę na Góry Sowie, widzę je trochę inaczej.

Z pozoru nie są górami stworzonymi do wielkich tajemnic.

Najwyższa Wielka Sowa ma niewiele ponad tysiąc metrów. Grzbiety są w większości zalesione. Nie ma tu potężnych skalnych ścian ani wysokogórskich lodowców.

A jednak właśnie las jest ich najlepszym strażnikiem.

Wystarczy zejść ze szlaku, żeby stary fundament zniknął między liśćmi.

Kilka metrów dalej beton pokrywa mech.

Dawna droga zarasta.

Wejście w zboczu zaczyna wyglądać jak zwykłe zagłębienie.

Z platformy na Gomólniku Małym widać spokojne, zielone grzbiety. Gdzieś pomiędzy nimi są Osówka, Włodarz, Gontowa i miejsca dawnych obozów.

Pod ziemią ciągną się kilometry korytarzy.

Na powierzchni szumi las.

Może właśnie dlatego największą tajemnicą Riese nie jest ukryte złoto.

Nie jest nią Dzwon.

Ani pociąg.

Największym sekretem jest to, jak łatwo góry potrafią przykryć historię.

I jak szybko człowiek potrafi przykryć prawdziwą historię legendą.

Olbrzym zostaje w górach

Zaczęliśmy tę serię od pytania, co Niemcy ukryli pod Górami Sowimi.

Po pięciu częściach odpowiedź jest mniej efektowna niż legenda.

Ale znacznie mocniejsza.

Ukryli ogromną budowę.

Kilometry sztolni.

Betonowe hale.

Drogi, kolejki, instalacje i obozy.

Pozostawili projekt niedokończony.

A przede wszystkim pozostawili historię tysięcy ludzi zmuszonych do pracy przy jego realizacji.

Tego nie wolno zgubić podczas szukania tajemnic.

Bo Riese naprawdę istniało.

Włodarz naprawdę został wydrążony.

Osówka naprawdę znajduje się pod górą.

Więźniowie naprawdę tam pracowali.

I naprawdę umierali.

Resztę możemy badać.

Możemy szukać.

Możemy się spierać.

Możemy nawet wierzyć, że Góry Sowie zachowały jeszcze niejeden sekret.

Ale historia zaczyna się tam, gdzie kończą się domysły.

Po raz ostatni wychodzę więc z podziemi.

Za plecami zostaje chłód sztolni.

Przede mną znów jest las.

Ścieżka prowadzi w górę.

Olbrzym zostaje pod ziemią.

I może właśnie tam jest jego miejsce.

---

Projekt Riese – wszystkie części

1. Riese w Górach Sowich. Olbrzym ukryty pod szlakami
2. Projekt Riese II. Rzeczka i Osówka – pod ziemią Gór Sowich
3. Projekt Riese III. Walim i Włodarz – w cieniu Olbrzyma
4. Projekt Riese IV. Ludwikowice i Muchołapka – między historią a legendą
5. Projekt Riese V. Co naprawdę ukryły Góry Sowie? Książ, złoty pociąg i finał tajemnicy

PS. Źródła

Muzeum Gross-Rosen – Kompleks Riese

Muzeum Gross-Rosen – Historia AL Riese

Muzeum Gross-Rosen – AL Fürstenstein i pozostałe filie KL Gross-Rosen

Zamek Książ – Podziemna Trasa Turystyczna

Akademia Górniczo-Hutnicza – badania geofizyczne „złotego pociągu”

Repozytorium AGH – „Poszukiwanie Złotego Pociągu w świetle badań georadarowych”

Dziennik Wałbrzych – wyniki prac na 65. kilometrze w 2016 roku

Zdjęcie główne: Zamek Książ w Wałbrzychu

---

☕ Jeśli ta wędrówka śladami Projektu Riese była dla Ciebie ciekawa i chcesz wesprzeć kolejne górskie historie na blogu, możesz postawić Marcogorowi symboliczną kawę przez serwis wspierający twórców Buycoffee. 🙂 Z góry dziękuję za każde wsparcie!

Dziękuję, że przeszedłeś ze mną przez Góry Sowie, ich podziemia, historię i legendy.

Z górskim pozdrowieniem
Marcogor